Oorlog en Vrede

Oorlog en Vrede, zaterdag 25 oktober 2025

De stilte duurt voort. Ik spreek en moet spreken. Dus ik spreek hem aan en vertel het hem. “Kameraad, ik wil je niet doden.Als je hierweerover begint,ik zou het niet doen en jij ook niet als je verstandig ben.Voorheen was jij voor mij alleen maar een gedachte, een combinatie die in mijn hoofd leefde en tot een besluit leidde; - die combinatie stak ik dood. Nu pas zie ik voor het eerst dat ook jij een mens bentzoals ik. Ik dacht aan jouw handgranaten, aan jouw bajonet enaanjouw wapen; -nu zie ik jouw vrouw en jouw gezicht en wat we gemeen hebben. Vergeef mij, kameraad! Wij zien het altijd te laat.Waarom krijgen wijsteeds te horen dat jullie net zulke arme honden zijn als wij?Dat jullie moeders net zo bang zijn als de onze, en dat wij dezelfde angsthebbenvoor de dood,voorhetzelfde sterven en dezelfde pijn hebben. Vergeef me, kameraad, hoe kun je mijn vijand zijn?

Als we deze wapens en dit uniform weggooien, zou je mijn broer kunnen zijn.Neem twintig jaar van me af, kameraad, en sta op – neem er nog meer, want ik weet niet meer wat ik ermee aan moet”

Een fragment uit de beroemde anti-oorlogsroman uit 1929 'ImWestennichtsNeues' van deOsnabrückerErich Maria Remarque.Deze roman vertelt het verhaal van de Eerste Wereldoorlog, gezien door de ogen van de gewone soldaat in de loopgraaf en is een krachtig pleidooi tegen de wreedheid en zinloosheid van de oorlog.

Op de Marktin Osnabrückbreng ik een bezoek aan het Erich Maria Remarque – Vredescentrum, een museum gewijd aan het leven en werk van Remarque en aan thema’s als oorlog, vrede en humaniteit.Lopend langs de diverse panelen en vitrines ontdek ik de blijvende impact die het werk van Remarque heeft gehad op de literatuur en de manier waarop wij tot op de dag van vandaag denken over oorlog en vrede. Foto’s,geschriftenen tentoongestelde memorabilia, gerangschikt langs de tijdlijn van zijn leven geven een inkijk in de complexe persoonlijkheid van deze militante pacifisten levensgenieter. Ik kijk naar fragmenten uit de verfilming door Lewis Milestone uit 1930 en de recente, Duitse remake uit 2022.Geen beelden die vrolijk stemmen en die nog dagelijks in al hun ruwheid tot ons komen. Het vouwen van een origami vredesduifin de speelhoek is dan ook symbolisch voor de zoektocht naar eenstukje vrede. Ik vind er ook hetstencil met bovenstaand fragmentdat ik ongevraagd en een beetje gegeneerd in mijn tas laat glijden.Het opsteken van een kaarsjein de Dom van St. Petrus zal mij vergiffenis schenken…

In de Dom van St. Petrus word ik getroffen door de serene rust die dit godshuis uitstraalt.Op fundamenten uit 785 staat hier eenkathedraal uit de 12eeeuwin laat-romaanse stijl met gotische elementen. Bij het betreden beginthet orgel te spelen, dat donkere bastonen de kerk in doetrollen en hoge melodieën langs wanden en plafonds laatcirkelen.De stilte die ik ervaar wanneerhet orgel stopt is oorverdovend.Als een ware pelgrim trek ik langs de kunstschatten van de Dom.De zandstenen apostel Jacobus uit 1525, met zijn pelgrimsstaf en schelp op dehoed, met zakboekje in de linker-en rozenkransin de rechterhand neemt mij de hand, zeker niet op de kortste route, maar een voorgestelde weg die een contrast biedt met ons jachtige en prestatiegerichte leven van alle dag.

Gelouterd sta ik na een uur weer buitenen besluit naar Bad Rothenfelde te rijden, eentraditioneelkuuroord met paviljoens, een kuur park, een concertzaal en –de reden van mijn bezoek- een gigantisch gradeerwerk van wel 10 meter hoog. Een gigantische wandbekleed met sleedoorntakken, waarlangs zoutwater naar beneden sijpelt. Aan de voet staan talloze witte bankjes om de kuurgasten te ontvangen, die komen om de zout- en mineraalrijke lucht in te ademen. Vandaag blijven debankjes echter leeg. Ze staan troosteloos te glimmen in de regen. Ik zoek mijn heilin restaurant ‘Leib und Seele’, een veredelde Imbiss waar flink gezondigd wordt tegen lijf en ziel, maar waar een uitstekende goulashsoep wordt geserveerd, mij favoriete lunch op de 2edag. Het is erdruk

en vochtig, maar de bediening –voornamelijk arbeidsmigranten- is vriendelijk en voorkomend. Dat kan van ouders van de jengelende kinderen niet gezegd worden…

Dan verplaats ik mij ondanks de regen naar het bergstadje Tecklenburg.De weg ernaartoe is mooi van nattigheid en ligt als een zwart lint door het herfstbos.Het is behoorlijk klimmen en dalen en sturen door bochten die bezaaid liggen met vochtig blad. Oranje, bruin en loodgrijs zijn de primaire kleuren in dit landschapsschilderij,dat in het stadje aangevuld wordtmet het wit van de vakwerkhuisjes. Ik ga op zoek naar het poppenmuseum in het poorthuis van 1577. Niet vanwege de poppen ofalhet verleidelijke speelgoed, nee, vanwege een hernieuwde kennismaking met de landschapsschilder Otto Modersohn (1865-1943). Hij was grondlegger van de kunstenaarskolonie Worpswede en ontwikkelde al vroeg een grote passie voor het schilderen. Dat maakte hem tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het Duitse in- en expressionisme.Tussen 1885 en 1892 bracht Modersohn meerderebezoeken aanTecklenburg, waar het omliggende landschap–in zomer en winter-een grote bron van inspiratie voor hem was. Een plek om zich terug te trekken en zich verder te ontwikkelen. Schilderijen uit dieperiode hangen in een zaaltje, geflankeerd door poppen, poppenhuizen en hobbelpaarden. In ‘Winter in Tecklenburg’ uit 1892 wist Modersohn de verstilde schoonheid van het sneeuwlandschap meesterlijk te vangen.Met een prachtig boek over het leven en werk uit die periode onder de arm verlaat ik Modersohn en zijn entourage en klim de natte keien opnaar de bovengelegen straatjes waar het zeker niet pluis is: witte wieven zweven boven het plaveisel, pompoenen grijnzen mij vanachter het raam na in het voorbijgaan. Vrouwen met witte gezichten onder zwarte puntmutsenschieten schichtig uit portieken en wijzen mij dan na met hun bezemsteel.

Op de terugweg naar BadIburghangen de wolken zwaaraan de heuvels. De gestage regen krijgt nu eenmeerbuiig karakter,wat de belofteinhoudtvan een kleine weersverbetering. Bij thuiskomst schuiven er zowaar wat plekken blauw voorbijachter wit opbollende wolken met rozerandjes van het laatste herfstlicht. Dit even vasthouden of misschien zelfs terugdraaien? Ik zet de klok vast terug, zodat ik een uur langer kan genieten van dit herfsttafereel…